SINIFÖĞRETMENİM.COM

Okul Öncesi, İlkokul, Ortaokul, Lise Tüm Dersler © 2018 Üyelik Gerektirmez


ADAPTASYON

Canlıların temel amacı yaşamak ve türlerinin sürekliliğini sağlamaktır. Canlılar yaşama şanslarım arttıran çevre şartlarına uygun kalıtsal özelliklere sahiptirler. Bu özel­likleri adaptasyon (uyum) denir. Adaptasyona canlılar aleminden şu örnekleri verebiliriz:

Yarasaların çıkarttıklan ses dalgasının yankısına göre etraftaki cisimleri belirlemesi bir adaptasyondur. Kurbağanın uzun diliyle böcekleri yakalaması, kaplanın keskin dişleri ve pençeleriyle avım yakalaması da onlann hayatta kalma şansını artıran adaptasyonlardır. Bukalemunun bulunduğu ortama göre renk değiştirerek düşmanlarına karşı korunması, bitkilerde yaprakların güneş alacak şekilde dizilmesi de birer adaptasyondur.

Penguenler diğer kuşların yaşamayacağı soğuk sularda yaşayabilmeye adapte olmuşlardır.


Örneğin tuz çalısı adı verilen bir bitkinin çok derinlere giden uzun kökleri vardır. Bu bitki, suyu derinliklerine kadar tutan toprakta daha iyi gelişir fakat suyu sadece yüzeyde tutan toprakta iyi gelişemez. Diğer taraftan kısa köklü bitkiler ise suyu yüzeyde tutan topraklarda daha iyi gelişir. Bu yüzden suyu yüzeyde tutan topraklarda genel olarak kısa köklü bitkiler; derinlerde tutan topraklarda ise uzun köklü bitkiler daha çok dağılım gösterir.

Bir türün bireyleri arasında farklılıklar olabileceğini artık biliyorsunuz. Örneğin yan sayfadaki resimde görülen tavşanlar aynı türün bireyleridir. Yalnızca bu iki tavşanın yaşama alanları farklıdır. Büyük kulaklar, uzun bacaklar ve geniş vücut yüzeyi ısı kaybım artırır. Bu özellikler çöl yaşamında üstünlük sağlar. Küçük kulaklar, kısa bacaklar ve küçük vücut yüzeyi ise soğuk alanlar olan kutuplarda üstünlük sağlar. Bu durum tilkiler, ayılar vb. hayvanlar için de geçerlidir. Kısaca aynı yaşam alanında bulu­nan farklı organizmalar, benzer adaptasyonlar geliştirir.

EVRİM

Canlı türlerinde görülen ve jeolojik zamanın ilk dilimlerinden başlayarak günümüzde de devam eden değişimlere evrim adı verilir.

Aynı türün bireylerinin farklı çevre koşullarında uğradıkları mutasyonlar, adaptasyon­lara sebep olabilir. Adaptasyonlar da biyolojik çeşitliliğe ve evrime katkıda bulunur.

Evrim araştırmacılarından Lamarck (Lamark) ve Charles Darwin (Çarls Darwin)’in çalışmalarına ve görüşlerine göz atalım:

Lamarck: 19. yüzyılın başlarında Lamarck, bir çok hayvan grubunun basitten karmaşığa doğru çeşitlendiğini ve gruplara ayrıldığını gördü. Bu gözlem ona evrimle canlıların değişebileceği fikrini verdi.

Lamarck, vücudun fazla kullanılan bölümlerinin geliştiğim, kullanılmayan bölümleri nin ise yok olduğunu; çevre koşullarının etkisiyle değişen özelliklerin gelecek nesillere de aktanlabildiğini ve bu aktarımla döller boyunca yeni karakterlerin kazanılması ya da eski karakterlerin kaybolması sonucunda yeni türlerin oluştuğunu savunuyordu.

Lamarck’a göre atalarının kısa boyunlu olmasına karşın, yaşadıkları ortamda besMerinin tükenmesi zürafaların ağaç yapraklarıyla beslenmelerini zorunlu kılmış; sürekli yukarıdaki ağaç dallarına kaldırmak zorunda kaldıkları boyunları dölden döle uzayarak günümüzdeki durumuna ulaşmıştır.

Lamarck’a göre zamanlarının büyük bölümünü suda geçiren ördek ve kazlar parmak­larını sürekli zorlayarak açınca parmaklan arasında perde oluşur. Bazı kuşlar bataklıktaki bol besinden yararlanmak için burada yaşar. Bataklığa girdiklerinde batmamak için bacaklarını sürekli gergin tutarlar. Bunun sonucunda uzun bacaklı flamingo ve leylek gibi kuşlar oluşur.

Lamarck’ın görüşleri kalıtım yasaları ortaya çıktıktan sonra geçerliliğini yitirmiştir. Darwin: Türdeki değişimi ve bu değişimde nelerin etkili olduğunu açıklamaya çalışmıştır.

Darwin, dünya haritasını çizmek için sefere çıkan Beagle (Bigıl) adlı bir gemiye doğa bilimcisi olarak katıldı. Beş yıl süreyle çeşitli araştırmalar, gözlemler yaptı. Fosiller buldu, gözlemlerini not etti. Galapagos adalarında bulunan ispinoz kuşlarım gözledi.

Her adada diğerinden farklı gaga yapışma sahip ispinoz kuşlan olduğunu gördü. Kuşların gaga yapılarına paralel olarak beslenmeleri de farklıydı. Adada farklı besinlerle beslenen ve farklı görünüşe sahip aynı tür canlılar bulunmasının nedeni ne olabilirdi? Galapagos adalan doğal koşullan ve özellikleri her adada farklı olduğu için birbirinden ve diğer yaşama alanlarından ayrılmıştır (izole edilmiştir) ve bu nedenle de her biri ayn birer ekosistem oluşturmaktadır. Galapagos adalarında yaptığı bunun gibi gözlemlerde ona göre büyük olasılıkla aynı kökenden gelmiş bir çok canlının coğrafik yalıtım (izolasyon) nedeniyle birbirinden nasıl farklılaştığını, her canlının yaşadığı ortam koşullarına nasıl adapte olduğunu araştırdı. Darwin bu izolasyonun aynı türdeki canlıların doğal seçilim yoluyla her bir adaya uyum yapmasını sağlayacak değişikliklere yol açtığım söyledi.

Darwin yeni türlerin doğal seleksiyon sonucu ortaya çıktığmı varsaymıştır. Bu varsayıma göre yaşam savaşmda yaşadıklan çevre koşullarına uygun özellikleri taşıyan bireyler, bu özellikleri taşımayanlara göre üstünlük sağlar. Üstünlük sağlayamayanlar zamanla yok olur. Doğal seçilimi aşağıdaki örnekle daha iyi anlayacaksınız:

Bir ada düşünelim. Çıplak toprak üzerinde beyaz ve kahverengi tavşanlar bir arada yaşasın. Bu adada hangi renkteki tavşanların avlanma olasılığı daha yüksektir? Kahverengi tavşanlar kahverengi zeminde kolayca seçilemez. Beyaz tavşanlarsa kolayca seçilir ve avcıları tarafından daha çok avlanır. Böyle bir ortamda beyaz tavşanlar doğal seçilime uğrayarak zamanla yok olur. Kış mevsiminde avlanma olasılığı yüksek olan tavşanlar hangisidir? Beyaz tavşanlar düşmanları tarafından karda çok zor seçileceğinden tabi ki bu sefer kahverengi tavşanlar daha çok avlanacaktır. Böyle bir ortamda doğal seçilime uğrayacak olan tavşanlar ise bu kez kahverengi olanlardır.

Sonuç olarak Darwin, bir topluluğun aynı türden olan diğer topluluklarla ilişkisi kesilirse yeni türlerin oluşabileceğini düşünmüştür.

Türlerin oluşumu ve değişimi konusundaki çalışmalar bu gün de sürdürülmektedir. Moleküler biyoloji, embriyoloji ve genetik gibi alanlardaki araştırmalar bu konuya yeni bulgular kazandırmaktadır.




Benzer İçerikler:
Şu anda 686 ziyaretçi çevrimiçi